Dan uoči Božića, 6. januara po novom, odnosno 24. decembra po starom kalendaru, obeležava se Badnji dan. Naziv ovog dana potiče od običaja sečenja i unošenja badnjaka u dom. U gradskim sredinama badnjak se najčešće kupuje, dok se u pojedinim crkvama deli vernicima. Badnji dan označava početak božićnih praznika i priprema za najradosniji hrišćanski praznik.
Badnji dan
Još u ranim jutarnjim satima, pucnjevima iz pušaka i prangija, najavljuje se odlazak u šumu po badnjak. Sa prvim svitanjem pali se vatra, uz koju se priprema pečenica. U domaćinstvima se mese kolači i torte, a trpeza se pažljivo sprema za božićni dan.
Šta predstavlja badnjak?
Badnjak je najčešće mlado hrastovo ili cerovo drvo, dok se u nekim krajevima koristi jela ili bor. Seče se ujutru na Badnji dan i donosi pred kuću. U večernjim satima, uoči Božića, badnjak se zajedno sa slamom i pečenicom unosi u dom.
Običaj sečenja badnjaka
U zoru Badnjeg dana domaćin, u pratnji sinova ili unuka, odlazi u šumu. Najčešće se bira mlad i prav cer, a ukoliko njega nema, koristi se hrast. Drvo treba da bude takve veličine da ga domaćin može poneti na ramenu.
Pre nego što započne sečenje, domaćin se okrene ka istoku, tri puta se prekrsti, pomene Boga, krsnu slavu i predstojeći praznik, a zatim započinje sečenje. Badnjak se zaseca sekirom ukoso, sa istočne strane, i po narodnom verovanju treba da bude posečen sa tri snažna udarca. Ukoliko se ne preseče u tri zamaha, stablo se dovršava lomljenjem ili uvrtanjem. Taj deo drveta naziva se „brada“ i smatra se poželjnim.
Posebno se vodi računa da drvo prilikom obaranja padne pravo na zemlju, bez zadržavanja na drugom drveću. Iver od badnjaka se čuva i stavlja među karlice, uz verovanje da će kajmak biti gust i kvalitetan. Po dolasku kući, badnjak se uspravno naslanja uz ulazna vrata i tu ostaje do večeri.
Simbolika badnjaka
Badnjak simbolično podseća na drvo koje su, prema predanju, pastiri doneli i kojim je pravedni Josif založio vatru u pećini u kojoj se rodio Isus Hristos. Istovremeno, on predstavlja i nagoveštaj drveta Hristovog krsta.