Kome građani veruju u vreme političke krize?

Poslednje istraživanje Crte pokazalo je da državnim univerzitetima veruje 71 odsto građana, a sledi Srpska pravoslavna crkva sa 64 odsto. Da li se građani zapravo u vremenima političke krize okreću tradicionalnijim vrednostima?

istrazivanje Crte-Kome građani veruju?

Istražujući kome građani poklanjaju poverenje, Crta je došla do podatka da svega oko trećine građana ima poverenje u političke institucije. Ovakav podatak ne bi trebalo da čudi jer dolazi u vreme političkih previranja i snažnijeg preispitivanja rada političkih institucija. Crta navodi da Vladi veruje 34 odsto građana, a Skupštini 31 odsto, što ukazuje na to da građani Srbije gube poverenje u institucije.

Pad poverenja nije karakterističan samo za Srbiju, već se sličan obrazac ponavljao i u drugim državama sveta koje su prolazile kroz političke krize.

Ovakav rezultat za Srbiju možda je i očekivan, s obzirom na to da su ključne državne institucije pod direktnim uticajem političkih interesa i opredeljenja. S druge strane, sama činjenica da pomenute institucije zapravo jesu refleksija izborne volje birača u jednom trenutku, u vreme političke krize, kada jača opoziciono mišljenje, čini prirodnim i očekivanim da sa slabljenjem podrške vlasti opada i poverenje u institucije koje se sa njom poistovećuju.

Problem nastaje kada se Vlada, Skupština, pa i institucija predsednika, više ne doživljavaju kao institucije svih građana, već kao instrumenti jedne političke opcije. Tada promena političkog raspoloženja ne utiče samo na rejting vladajućih stranaka, već urušava i autoritet institucija kojima one upravljaju. To, međutim, ne mora da znači da građani odbacuju državu ili demokratiju, već da više ne veruju da postojeće institucije deluju nezavisno, odgovorno i u javnom interesu.

U novonastalim okolnostima, istraživanje Crte pokazuje da građani poklanjaju poverenje univerzitetima i Crkvi kao institucijama sa dugom tradicijom postojanja i izgrađenim sistemom vrednosti.

Univerzitetima očigledno ne veruju samo opozicioni birači. Za poverenje od 71 odsto neophodna je podrška koja prelazi političke i ideološke podele. To je snažna potvrda legitimiteta univerziteta u sukobu sa vlašću, ali nije automatski isto što i podrška svim blokadama, studentskim zahtevima ili Studentskoj listi.

U okolnostima u kojima su državni univerziteti već duže vreme u otvorenom sukobu sa vlašću i predstavljaju institucionalno uporište studentskih protesta, razumljivo je da građani ovu instituciju prepoznaju kao verodostojan društveni autoritet – mesto stručnosti, autonomije i otpora političkom pritisku.

Zanimljiv je i podatak o poverenju koje građani poklanjaju Crkvi, utoliko više što je jedno ranije istraživanje pokazalo pad poverenja u ovu instituciju. Najnovije, odnosno poslednje objavljeno istraživanje, sugeriše povratak poverenja.

Ova promena vidljiva je i kroz podatak da se rast poverenja poklapa sa smanjenom uključenošću crkvenih velikodostojnika u politička dešavanja. Pad je bio zabeležen upravo u trenutku njihove veće uključenosti.

Ne treba zaboraviti da mnogi građani Srbije Crkvu poistovećuju sa verom. Dok jedni stavljaju znak jednakosti između Crkve i njenog rukovodstva, drugi pak prave otklon i jasno ih razdvajaju.

I jedna i druga institucija imaju kontinuitet postojanja i stabilnost zasnovanu na sopstvenim pravilima i vrednostima. Zato se postavlja pitanje da li visoko poverenje koje im građani poklanjaju dolazi upravo u trenutku kada se gotovo sve drugo doživljava kao nesigurno.

U vreme političkih i društvenih kriza ljudi prirodno traže oslonac u onome što smatraju trajnim i proverenim, a univerziteti i Crkva opstaju nezavisno od smene vlasti i promena političkog raspoloženja. Njihov autoritet zato može predstavljati svojevrsnu tačku sigurnosti u društvu u kojem je poverenje u političke institucije ozbiljno narušeno.