Klisura reke Gradac ulazi u viši stepen zaštite

Klisura reke Gradac zvanično je ušla u proces dobijanja višeg stepena zaštite, nakon opsežne revizije koju je sproveo Zavod za zaštitu prirode Srbije.

Naime, po završetku terenskih obilazaka, ovaj Zavod je izradio Studiju zaštite Predela izuzetnih odlika „Klisura reke Gradac“, koju je dostavio Ministarstvu zaštite životne sredine. Ministarstvo je javnost o pokretanju postupka zaštite prirodnog područja I kategorije obavestilo 23. februara 2026. godine putem svoje veb prezentacije, u skladu sa Zakonom o zaštiti prirode.

Reka Gradac

Istorija zaštite ovog prostora je duga i slojevita. Prvi pravni akt doneo je Zavod za zaštitu prirode Srbije 14. decembra 1958. godine, kada je zaštićena Baćina pećina sa kolonijom slepih miševa. Sledeći akt, na inicijativu Istraživačke stanice Petnica, donela je SO Valjevo 1984. godine, koji se odnosio na zaštitu uskog dela klisure površine 877 hektara. Godine 1998. klisura je svrstana u II kategoriju – Prirodno dobro od velikog značaja.

Do sada je Klisura reke Gradac spadala u II kategoriju zaštite, sa površinom od 1.268 hektara pod III stepenom zaštite. Nakon revizije, zaštićeno područje nacionalnog i izuzetnog značaja sada obuhvata 3.402 hektara, pri čemu će 544,26 hektara biti u režimu II stepena, a 2.858,71 hektar u III stepenu zaštite.

Reka Gradac

Odluka o proširenju i rekategorizaciji rezultat je višemesečnog rada brojnih stručnjaka, koji su tokom protekle godine na terenu potvrdili prisustvo reliktnih i strogo zaštićenih vrsta. Ovim se zaštićena površina povećava gotovo tri puta, a pojedini delovi klisure prelaze u strožije režime zaštite, čime se trajno čuvaju prirodni fenomeni i staništa mrkog medveda, surih orlova i zajednica mečje leske.

Licencirani rendžer Ekološkog društva “Gradac“, Ognjen Krnetić, ističe da rekategorizacija nije rađena godinama, ali je sada situacija znatno drugačija. “Prethodna zaštita bila je delimična, mnogi su je vezivali samo za ribolov ili deo toka reke, ali zaštićeno područje klisure Gradca obuhvata teritoriju od vodozahvata Ploče do ulivka Bukovske reke u Zabavu u Astri. Sada, po najnovijoj kategorizaciji, zaštita se proširuje i obuhvata i pod Mravinjce, do Samara, delove Bukovske i Zabavice, kao i značajne površine Leskovica”, kaže on.

Reka Gradac

Krnetić dodaje da prelazak u viši stepen zaštite omogućava strožije kontrole. “Gradnja, otvaranje kamenoloma i lov su strogo regulisani. Rendžerska služba i licencirani čuvari Ekološkog društva nadgledaju stanje. Prošle godine sprečili smo tri pokušaja divlje gradnje, sankcionisali nelegalne seče i krivolov, a saobraćaj je ograničen samo na službena vozila i lokalne meštane”, objašnjava.

Na terenu su stručnjaci zabeležili brojne reliktne i trajno zaštićene vrste.

“U Predelu izuzetnih odlika klisure reke Gradac pronašli smo mečju lesku u velikim količinama, crni grab, sivi sokol, suri orao, vuka, medveda, a u pećinama Tmuša, Visoka, Kaljava i Gradska zatekli smo kolonije slepih miševa. Ranije nisu rađene ozbiljne studije, a sada imamo precizan uvid u bogatstvo biodiverziteta ovog prostora”, kaže Ognjen Krnetić.